امروز: یکشنبه ۶-اسفند-۱۴۰۲ / الأحد 16-شعبان-1445 / Sunday 2024-February-25

مناسبت روز
پیام روز :

آداب افطار!

آداب افطار!

به تاخیر نیانداختن افطار

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله: لا یَزالُ النّاسُ بِخَیرٍ ما عَجَّلُوا الفِطرَ (۱) ؛

مردم، تا وقتى كه زود افطار مى‏كنند، در نیكى‏اند.

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله: عَجِّلُوا الإِفطارَ و أخِّرُوا السَّحورَ .(۲) ؛

افطارى را زود بخورید و سحرى را به تأخیر اندازید.

– قال رسول الله صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله: مِن فِقهِ الرَّجُلِ فی دینِهِ تَعجیلُ فِطرِهِ و تَأخیرُ سَحورِهِ(۳) ؛

از دین‏ شناسى مرد(فرد)، زود افطارى خوردن و تأخیر در سحرى خوردن است.

 

اول نماز، بعد افطار

تهذیب الأحكام عن زرارة و فضیل عن الإمام الباقر علیه‏ السلام:

«فی رَمَضانَ تُصَلّی ثُمَّ تُفطِرُ ، إلاّ أن تَكونَ مَعَ قَومٍ یَنتَظِرونَ الإِفطارَ، فَإِن كُنتَ مَعَهُم فَلا تُخالِف عَلَیهِم و أفطِر ثُمَّ صَلِّ، و إلاّ فَابدَأ بِالصَّلاةِ.»

قُلتُ: ولِمَ ذلِكَ؟ قالَ: «لِأَنَّهُ قَد حَضَرَكَ فَرضانِ: الإِفطارُ وَالصَّلاةُ، فَابدَأ بِأَفضَلِهِما، و أفضَلُهُمَا الصَّلاةُ.»

ثُمَّ قالَ: «تُصَلّی و أنتَ صائِمٌ فَتُكتَبُ صَلاتُكَ تِلكَ فَتُختَمُ بِالصَّومِ، أحَبُّ إلَیَّ.»(۴)

از امام باقر علیه‏ السلام روایت شده است:

«در (ماه) رمضان نماز مى‏خوانى و سپس افطار مى‏كنى، مگر آن كه با گروهى باشى كه منتظر افطارند. اگر با آنان بودى، بر خلاف آنان عمل نكن؛ افطار كن و سپس نماز بخوان، وگرنه اوّل، نماز بخوان.» گفتم: براى چه؟ فرمود: «براى آن كه دو واجب برایت پیش آمده است: افطار و نماز. اوّل به آن بپرداز كه برتر است و نماز، برترینِ آن دو است.»

سپس فرمود: «نماز مى‏خوانى، در حالى كه روزه‏اى. پس، آن نمازت با روزه به پایان برده مى‏شود. این نزد من، محبوب‏تر است.»

– قال الإمام الباقر علیه‏ السلام:

تُقَدِّمُ الصَّلاةَ عَلَى الإِفطارِ، إلاّ أن تَكونَ مَعَ قَومٍ یَبتَدِئونَ بِالإِفطارِ فَلا تُخالِف عَلَیهِم و أفطِر مَعَهُم، و إلاّ فَابدَأ بِالصَّلاةِ؛ فَإِنَّها أفضَلُ مِنَ الإِفطارِ، و تُكتَبُ صَلاتُكَ و أنتَ صائِمٌ أحَبُّ إلَیَّ. (۵) ؛

نماز را بر افطار مقدّم مى‏دارى، مگر آن كه با گروهى باشى كه اوّل، افطار مى‏كنند. پس با آنان مخالفت نكن و با ایشان افطار كن، وگرنه اوّل، نماز بخوان؛ چرا كه بهتر از افطار است و نمازت با حالت روزه نوشته مى‏شود و این نزد من، محبوب‏تر است.

– قال الإمام الصادق علیه‏ السلام:

یُستَحَبُّ لِلصّائِمِ ـ إن قَوِیَ عَلى ذلِكَ ـ أن یُصَلِّیَ قَبلَ أن یُفطِرَ(۶)؛

براى روزه‏دار، مستحب است كه اگر توان داشته باشد، پیش از افطار، نماز بخواند.

امام باقرعلیه السلام فرمود: «براى آن كه دو واجب برایت پیش آمده است: افطار و نماز. اوّل به آن بپرداز كه برتر است و نماز، برترینِ آن دو است.»

سپس فرمود: «نماز مى‏خوانى، در حالى كه روزه‏اى. پس، آن نمازت با روزه به پایان برده مى‏شود. این نزد من، محبوب‏تر است.»

– عیون أخبار الرضا علیه‏ السلام عن رجاء بن أبی الضحّاك ـ فی وَصفِ صَومِ الإِمامِ الرِّضا علیه‏ السلام ـ  كانَ ـ إذا أقامَ فی بَلدَةٍ عَشَرَةَ أیّامٍ ـ صائِما لا یُفطِرُ، فَإِذا جَنَّ اللَّیلُ بَدَأَ بِالصَّلاةِ قَبلَ الإِفطارِ(۷)؛

عیون أخبار الرضا علیه‏ السلام به نقل از رجاء بن ابى ضحّاك، در توصیف روزه امام رضا علیه‏ السلام نقل می‌كند: هر گاه در شهرى دَه روز مى‏ماند، روزه بود و افطار نمى‏كرد. پس چون شب فرا مى‏رسید، اوّل پیش از افطار، نماز مى‏خواند.

– و قَد رُوِیَ أیضا فی ذلِكَ أنَّكَ إذا كُنتَ تَتَمَكَّنُ مِنَ الصَّلاةِ و تَعقِلُها و تَأتی بِها عَلى حُدودِها قَبلَ أن تُفطِرَ، فَالأَفضَلُ أن تُصَلِّیَ قَبلَ الإِفطارِ، …(۸) ؛

روایت شده كه: هر گاه مى‏توانستى نماز را آگاهانه و با همه حدود و آدابش، پیش از آن كه افطار كنى، بخوانى، بهتر آن است كه قبل از افطار كردن، نماز بخوانى؛ و اگر از كسانى بودى كه دلت پیش افطار كردن بود و میل تو، تو را از نماز مشغول مى‏كرد، اوّل، افطار كن تا وسوسه نفْسِ ملامتگر از تو برهد، جز این كه شرط است كه پرداختن به افطار پیش از نماز، سبب نشود كه وقت نماز بگذرد.

 

صدقه دادن

– قال الإمام الرضا علیه‏ السلام:

مَن تَصَدَّقَ وَقتَ إفطارِهِ عَلى مِسكینٍ بِرَغیفٍ، غَفَرَ الله‏ُ لَهُ ذَنبَهُ، و كَتَبَ لَهُ ثَوابَ عِتقِ رَقَبَةٍ مِن وُلدِ إسماعیلَ(۹) ؛

هر كس پیش از افطار كردن، گِرده‏اى نان به بینوایى صدقه دهد، خداوند، گناهش را مى‏آمرزد و براى او ثواب آزاد كردن بنده‏اى از فرزندان اسماعیل را مى‏نویسد.

– قال الإمام الصادق علیه‏ السلام:

كانَ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیهماالسلام إذا كانَ الیَومُ الَّذی یَصومُ فیهِ أمَرَ بِشاةٍ فَتُذبَحُ و تُقطَعُ أعضاءً و تُطبَخُ، فَإِذا كانَ عِندَ المَساءِ أكَبَّ عَلَى القُدورِ حَتّى یَجِدَ ریحَ المَرَقِ و هُوَ صائِمٌ، ثُمَّ یَقولُ: «هاتُوا القِصاعَ، اِغرِفوا لاِلِ فُلانٍ وَاغرِفوا لاِلِ فُلانٍ»، ثُمَّ یُؤتى بِخُبزٍ و تَمرٍ فَیَكونُ ذلِكَ عَشاءَهُ، صَلَّى الله‏ُ عَلَیهِ و عَلى آبائِهِ(۱۰)؛

امام صادق علیه‏ السلام فرمود كه امام سجّاد علیه‏السلام هر روز كه روزه مى‏گرفت، دستور مى‏داد كه گوسفندى ذبح شود و قطعه قطعه و پخته گردد. عصر كه مى‏شد، بر روى دیگ‏ها خم مى‏شد تا بوى آب‏ گوشت را در حال روزه احساس كند. سپس مى‏فرمود: «ظرف‏ها را بیاورید. براى فلان خانواده بریزید. براى فلان خانواده بریزید… .» سپس نان و خرماى خشك مى‏آوردند و غذایش همان بود. درود خدا بر او و پدرانش باد!

 

قرائت سوره مباركه قدر

– قال الإمام زین العابدین علیه‏ السلام:

«إِنَّـآ أَنزَلْنَـهُ فِى لَیْلَةِ الْقَدْرِ» عِندَ فُطورِهِ و عِندَ سَحورِهِ، كانَ فیما بَینَهُما كَالمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فی سَبیلِ الله‏ِ تَعالى(۱۱) ؛

هر كس هنگام افطارى و سحرى خوردن، سوره «إنّا أنزلناه» بخواند، میان آن دو (وقت) همچون كسى خواهد بود كه در راه خدا به خون خویش آغشته است.

 

دعا كردن

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

إنَّ لِلصّائِمِ عِندَ فِطرِهِ لَدَعوَةً ما تُرَدُّ(۱۲) ؛

براى روزه‏دار، هنگام افطارش، یك دعاى مستجاب است.

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

إنَّ لِكُلِّ صائِمٍ دَعوَةً، فَإِذا هُوَ أرادَ أن یُفطِرَ فَلیَقُل عِندَ أوَّلِ لُقمَةٍ: یا واسِعَ المَغفِرَةِ اغفِر لی(۱۳)؛

هر روزه‏دارى، یك دعا (ى مستجاب) دارد. پس هر گاه خواست افطار كند، هنگام اوّلین لقمه بگوید: «اى آن كه آمرزشت گسترده است! مرا بیامرز!»

– قال رسول الله صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

لِكُلِّ عَبدٍ صائِمٍ دَعوَةٌ مُستَجابَةٌ عِندَ إفطارِهِ، اُعطِیَها فِی الدُّنیا أو ذُخِرَ لَهُ فِی الآخِرَةِ (۱۴) ؛

هر بنده روزه‏دارى، هنگام افطارش، یك دعاى مستجاب دارد، كه آن، یا در دنیا به او داده مى‏شود و یا براى آخرتش ذخیره مى‏شود.

روایت شده شده که :

هر گاه مى‏توانستى نماز را آگاهانه و با همه حدود و آدابش، پیش از آن كه افطار كنى، بخوانى، بهتر آن است كه قبل از افطار كردن، نماز بخوانى؛ و اگر از كسانى بودى كه دلت پیش افطار كردن بود و میل تو، تو را از نماز مشغول مى‏كرد، اوّل، افطار كن تا وسوسه نفْسِ ملامتگر از تو برهد، جز این كه شرط است كه پرداختن به افطار پیش از نماز، سبب نشود كه وقت نماز بگذرد.

– قال رسول الله صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

ثَلاثَةٌ لا تُرَدُّ دَعوَتُهُم: الصّائِمُ حَتّى یُفطِرَ، وَالإِمامُ العادِلُ، و دَعوَةُ المَظلومِ(۱۵) ؛

سه نفرند كه دعایشان رد نمى‏شود: روزه‏دار، تا آن كه افطار كند؛ پیشواى دادگر؛ و نفرین ستم‏دیده.

– قال رسول الله صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

أربَعَةٌ لا تُرَدُّ لَهُم دَعوَةٌ حَتّى تُفتَحَ لَهُم أبوابُ السَّماءِ و تَصیرَ إلَى العَرشِ: … وَالصّائِمُ حَتّى یُفطِرَ (۱۶)؛

چهار نفرند كه دعایى از آنان رد نمى‏شود، تا آن كه درهاى آسمان براى آنان گشوده شود و دعایشان به عرش برسد: … (یكی از آنان) روزه‏دار، تا آن كه افطار كند.

خواندن دعای پیش از افطار

– إنَّ النَّبِیَّ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله كانَ إذا أفطَرَ قالَ:

بِسمِ اللهِ، اللّهُمَّ لَكَ صُمتُ و عَلى رِزقِكَ أفطَرتُ، تَقَبَّل مِنّی إنَّكَ أنتَ السَّمیعُ العَلیمُ (۱۷) ؛

پیامبر صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله، هر گاه افطار مى‏كرد، مى‏گفت: «به نام خدا. خدایا! براى تو روزه گرفتم و بر روزىِ تو افطار كردم. از من بپذیر! همانا تو شنواى دانایى.»

– عمل الیوم واللیلة عن ابن عبّاس:

كانَ رَسولُ الله‏ِ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله إذا أفطَرَ یَقولُ:اللّهُمَّ لَكَ صُمنا و عَلى رِزقِكَ أفطَرنا، فَتَقَبَّل مِنّا إنَّكَ أنتَ السَّمیعُ العَلیمُ(۱۸) ؛

به نقل از ابن عبّاس ـ پیامبر خدا، هر گاه افطار مى‏كرد، مى‏گفت: «خدایا! براى تو روزه گرفتیم و بر روزىِ تو افطار كردیم. پس از ما بپذیر! همانا تو شنواى دانایى.»

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

إذا قُرِّبَ إلى أحَدِكُم طَعامٌ و هُوَ صائِمٌ فَلیَقُل: بِاسمِ الله‏ِ وَالحَمدُللهِِ، اللّهُمَّ لَكَ صُمتُ و عَلى رِزقِكَ أفطَرتُ و عَلَیكَ تَوَكَّلتُ، سُبحانَكَ و بِحَمدِكَ، تَقَبَّل مِنّی إنَّكَ أنتَ السَّمیعُ العَلیمُ(۱۹) ؛

هر گاه نزدیك یكى از شما كه روزه است، غذایى آوردند، بگوید: «به نام خدا، و حمد از آنِ خداست. خداوندا! براى تو روزه گرفتم و بر روزىِ تو افطار كردم و بر تو توكّل نمودم. تو منزّهى و تو را مى‏ستایم. از من بپذیر! همانا تو شنواى دانایى.»

– عمل الیوم واللیلة عن معاذ:

كانَ رَسولُ الله‏ِ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله إذا أفطَرَ قالَ: الحَمدُلله‏ِِ الَّذی أعانَنی فَصُمتُ، و رَزَقَنی فَأَفطَرتُ(۲۰) ؛

پیامبر خدا، هر وقت افطار مى‏كرد، مى‏گفت: «سپاس، خدایى را كه مرا یارى كرد تا روزه گرفتم و روزى‏ام داد تا افطار كردم.»

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

إنَّ لِلصّائِمِ عِندَ فِطرِهِ دَعوَةً: اللّهُمَّ إنّی أسأَلُكَ بِرَحمَتِكَ الَّتی وَسِعَت كُلَّ شَیءٍ أن تَغفِرَ لی ذُنوبی(۲۱) ؛

روزه‏دار را هنگام افطارش، دعایى چنین است: «پروردگارا! تو را به آن رحمتت كه هر چیز را فرا گرفته است، مى‏خوانم كه گناهانم را بیامرزى.»

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:

هر بنده روزه‏دارى، هنگام افطارش، یك دعاى مستجاب دارد، كه آن، یا در دنیا به او داده مى‏شود و یا براى آخرتش ذخیره مى‏شود.

– قال رسول الله صلى‏  الله‏ علیه‏ و‏ آله:

ما مِن عَبدٍ یَصومُ فَیَقولُ عِندَ إفطارِهِ: «یا عَظیمُ یا عَظیمُ؛ أنتَ إلهی لا إلهَ لی غَیرُكَ، اِغفِر لِیَ الذَّنبَ العَظیمَ؛ إنَّهُ لا یَغفِرُ الذَّنبَ العَظیمَ إلاَّ العَظیمُ» إلاّ خَرَجَ مِن ذُنوبِهِ كَیَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ(۲۲)؛

هیچ بنده‏اى نیست كه روزه بگیرد و هنگام افطارش بگوید: «اى بزرگ، اى بزرگ! تو معبود منى. هیچ معبودى جز تو نیست. گناه بزرگ مرا بیامرز! همانا گناه بزرگ را جز بزرگ نمى‏آمرزد» ، مگر آن كه از گناهانش بیرون مى‏آید ، همچون روزى كه مادرش او را زاده است.

– قال الإمام الباقر علیه‏ السلام:

جاءَ قَنبَرٌ مَولى عَلِیٍّ علیه‏ السلام بِفِطرِهِ إلَیهِ … فَلَمّا أرادَ أن یَشرَبَ قالَ: بِاسمِ اللهِ، اللّهُمَّ لَكَ صُمنا و عَلى رِزقِكَ أفطَرنا، فَتَقَبَّل مِنّا إنَّكَ أنتَ السَّمیعُ العَلیمُ(۲۳) ؛

قنبر، غلام على علیه ‏السلام، افطارى را نزد وى آورد… . چون خواست بیاشامد، فرمود: «به نام خدا . خداوندا! براى تو روزه گرفتیم و با روزىِ تو افطار كردیم. پس، از ما بپذیر! همانا تو شنواى دانایى.»

– قال الإمام الكاظم عن آبائه علیهم‏السلام:

إذا أمسَیتَ صائِما فَقُل عِندَ إفطارِكَ: «اللّهُمَّ لَكَ صُمتُ و عَلى رِزقِكَ أفطَرتُ و عَلَیكَ تَوَكَّلتُ» یُكتَب لَكَ أجرُ مَن صامَ ذلِكَ الیَومَ(۲۴) ؛

امام كاظم علیه‏ السلام به نقل از پدرانش علیهم‏السلام فرمود: چون روزه بودى، هنگام افطار خویش بگو: «خداوندا! براى تو روزه گرفتم و بر روزىِ تو افطار كردم و بر تو توكّل نمودم» تا برایت پاداش كسى را بنویسند كه آن روز را روزه داشته است.

– قال الإمام الرضا علیه‏ السلام:

مَن قالَ عِندَ إفطارِهِ: «اللّهُمَّ لَكَ صُمنا بِتَوفیقِكَ و عَلى رِزقِكَ أفطَرنا بِأَمرِكَ، فَتَقَبَّلهُ مِنّا وَاغفِر لَنا إنَّكَ أنتَ الغَفورُ الرَّحیمُ» غَفَرَ الله‏ُ ما أدخَلَ عَلى صَومِهِ مِنَ النُّقصانِ بِذُنوبِهِ (۲۵)؛ هر كس هنگام افطارش بگوید: «خداوندا! با توفیق تو، برایت روزه گرفتیم و به فرمان تو با روزى‏ات افطار كردیم. پس، آن را از ما بپذیر و ما را بیامرز! همانا تو آمرزنده مهربانى»، خداوند، كاستى‏هایى را كه او با گناهانش بر روزه‏اش وارد كرده، مى‏آمرزد.

 

افطار با خرما یا كشمش یا شیرینى یا شیر یا آب وِلَرم

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه ‏و‏ آله:

أفضَلُ ما یَبدَأُ بِهِ الصّائِمُ بِزَبیبٍ أو شَیءٍ حُلوٍ(۲۶) ؛

برترین چیزى كه روزه‏دار، افطارش را با آن آغاز مى‏كند، كشمش یا چیزى شیرین است.

– قال الإمام الصادق علیه ‏السلام:

كانَ رَسولُ الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله أوَّلُ ما یُفطِرُ عَلَیهِ فی زَمَنِ الرُّطَبِ الرُّطَبُ، و فی زَمَنِ التَّمرِ التَّمرُ(۲۷) ؛

‌ اوّلین چیزى كه پیامبر خدا روزه‏اش را با آن افطار مى‏كرد، در زمانِ رُطَب، رطب بود و در زمانِ خرما، خرما. (رُطَب، خرماى رسیده است و تَمر، خرماى خشك.)

– قال رسول الله‏ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏ آله:

مَن أفطَرَ عَلى تَمرٍ حَلالٍ، زیدَ فی صَلاتِهِ أربَعُمِئَةِ صَلاةٍ(۲۸) ؛

هر كس با خرماى حلال افطار كند، به پاداش نمازش به اندازه چهارصد نماز افزوده مى‏شود.

– قال الإمام الباقر علیه‏ السلام:

كانَ رَسولُ الله‏ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏ آله إذا صامَ فَلَم یَجِدِ الحَلواءَ أفطَرَ عَلَى الماءِ(۲۹) ؛

پیامبر خدا، هر گاه روزه بود و حلوا (شیرینى) نمى‏یافت، با آب افطار مى‏كرد.

رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند:

هیچ بنده‏اى نیست كه روزه بگیرد و هنگام افطارش بگوید: «اى بزرگ، اى بزرگ! تو معبود منى. هیچ معبودى جز تو نیست. گناه بزرگ مرا بیامرز! همانا گناه بزرگ را جز بزرگ نمى‏آمرزد» ، مگر آن كه از گناهانش بیرون مى‏آید ، همچون روزى كه مادرش او را زاده است.

– قال الإمام الصادق علیه‏ السلام:

كانَ رَسولُ الله‏ صلى‏ الله ‏علیه‏ و ‏آله إذا أفطَرَ بَدَأَ بِحَلواءَ یُفطِرُ عَلَیها، فَإِن لَم یَجِد فَسُكَّرَةٍ أو تَمَراتٍ، فَإِذا أعوَزَ ذلِكَ كُلُّهُ فَماءٍ فاتِرٍ، و كانَ یَقولُ: یُنَقِّی المَعِدَةَ وَالكَبِدَ، …(۳۰) ؛

پیامبر خدا، هر گاه افطار مى‏كرد، با حلوا (شیرینى) آغاز مى‏كرد و اگر نمى‏یافت، با شِكر یا چند خرما و اگر اینها هم نبودند، با آب ولرم افطار مى‏كرد و مى‏فرمود: «معده و كبد را تمیز مى‏كند و بو و دهان را خوش‏بو مى‏سازد و دندان‏ها را محكم مى‏كند و سیاهى چشم را تقویت مى‏كند و مردمك چشم را پر نور مى‏سازد و گناهان را كاملاً مى‏شوید و هیجان و رگ‏ها و صفراى غالب را مى‏نشاند و بلغم را قطع مى‏كند و حرارت معده را آرام مى‏كند و سردرد را مى‏برد.»

– قال الإمام الباقر علیه‏ السلام:

إنَّ عَلِیّا علیه‏السلام كانَ یَستَحِبُّ أن یُفطِرَ عَلَى اللَّبَنِ(۳۱) ؛

على علیه‏السلام خوش مى‏داشت كه با شیر، افطار كند.

– قال الامام الصادق علیه‏ السلام:

الإِفطارُ عَلَى الماءِ یَغسِلُ الذُّنوبَ مِنَ القَلبِ (۳۲) ؛

افطار با آب، آلودگى‏ها را از دل مى‏شوید.

 

پی‌نوشت‌ها:

۱- صحیح البخاری: ۲/ ۶۹۲/۱۸۵۶، صحیح مسلم: ۲/۷۷۱/۴۸، سنن الترمذی: ۳/۸۲/۶۹۹، مسند ابن حنبل: ۸/۴۲۶/۲۲۸۶۸، كنز العمّال: ۸/۵۱۱/۲۳۸۸۶ .

۲- المعجم الكبیر: ۲۵/۱۶۳/ ۳۹۵، اُسدالغابة: ۷/۳۱۰/۷۴۲۶، الفردوس: ۲/۱۰/۲۰۸۴، سلسلة الأحادیث الصحیحة: ۴/۳۷۵ /۱۷۷۳، كنز العمّال: ۸/۵۱۰/۲۳۸۷۹ .

۳- تاریخ دمشق: ۵۲/۱۳۸/۱۰۹۵۶ عن أنس، كنز العمّال: ۸/۵۱۱/۲۳۸۹۰ .

۴- تهذیب الأحكام: ۴/۱۹۸/۵۷۰، مصباح المتهجّد: ۶۲۶ .

۵- المقنعة: ۳۱۸ .

۶- تهذیب الأحكام: ۴/۱۹۹/۵۷۵، الإقبال: ۱/۲۳۷، بحارالأنوار: ۹۸/۸/۲ .

۷- عیون أخبارالرضا علیه‏السلام: ۲/۱۸۲/۵، بحار الأنوار: ۹۶/۳۱۴/۱۲٫

۸- المقنعة : ۳۱۸ .

۹- فضائل الأشهر الثلاثة: ۹۶/۸۰ ، بحارالأنوار: ۹۶/۳۱۸/۱۰ .

۱۰- الكافی: ۴/۶۸/۳، المحاسن: ۲/۱۵۸/۱۴۳۲، من لا یحضره الفقیه: ۲/۱۳۴/۱۹۵۵، مكارم الأخلاق:۱/۲۹۷/۹۳۰، المناقب لابن شهر آشوب: ۴/۱۵۵، بحارالأنوار : ۹۶/۳۱۷/ ۶٫

۱۱- الإقبال: ۱/۲۴۰ .

۱۲- سنن ابن ماجه:۱/۵۵۷/۱۷۵۳، المستدرك على الصحیحین:۱/۵۸۳/۱۵۳۵، الدعاء للطبرانی: ۲۸۶/۹۱۹، كنز العمّال: ۸/۴۴۷/۲۳۵۸۵؛ بحارالأنوار: ۹۶/۲۵۵/۳۳ .

۱۳- مسند الشهاب: ۲/۱۲۸/۱۰۳۱، الدعوات: ۲۶/۴۴ .

۱۴- نوادر الاُصول: ۱/۱۹۰، كنز العمّال: ۸/۴۵۱/۲۳۶۱۳ .

۱۵- سنن الترمذی: ۵/۵۷۸/۳۵۹۸ ، سنن ابن ماجه:۱/۵۵۷/۱۷۵۲، مسند ابن حنبل: ۳ /۱۷۱/۸۰۴۹، صحیح ابن حبّان: ۸/۲۱۵/۳۴۲۸، السنن الكبرى: ۳/۴۸۱/۶۳۹۳ .

۱۶- الكافی: ۲/۵۱۰/۶، من لایحضره الفقیه: ۲/۲۲۶/۲۲۵۵، فضائل الأشهر الثلاثة: ۸۶/۶۴، الأمالی للصدوق: ۳۳۷/۳۹۴٫

۱۷- الدعاء للطبرانی: ۲۸۶/۹۱۸، المعجم الصغیر: ۲/۵۲، المعجم الأوسط : ۷/۲۹۸/۷۵۴۹، كنز العمّال: ۷/۸۱/۱۸۰۵۷ .

۱۸- عمل الیوم واللیلة لابن السنی: ۱۶۹/۴۸۰، المعجم الكبیر: ۱۲/۱۱۴/۱۲۷۲۰٫

۱۹- كنز العمّال: ۸/۵۰۹/۲۳۸۷۳٫

۲۰- تاریخ بغداد: ۱۲/۷۵/۶۴۸۲، الأذكار: ۱۷۲، كنز العمّال: ۷/۸۱/۱۸۰۵۸٫

۲۱- المستدرك على الصحیحین: ۱/۵۸۳/۱۵۳۵، سنن ابن ماجه: ۱/۵۵۷/۱۷۵۳، مستدرك الوسائل: ۷/۳۶۱/۸۴۱۷ .

۲۲- الإقبال: ۱/۲۴۰، البلد الأمین: ۲۳۱، المصباح للكفعمی: ۸۳۲، بحار الأنوار: ۹۸/۱۱/۲؛ تاریخ دمشق: ۵۴/۲۳۸/۱۱۴۷۹، كنز العمّال: ۸/۶۱۴/۲۴۴۰۰ .

۲۳- تهذیب الأحكام: ۴/۲۰۰/۵۷۸، مصباح المتهجّد: ۶۲۶/۷۰۴، بحار الأنوار: ۴۰/۳۳۹/۲۴٫

۲۴- الإقبال: ۱/۲۴۶، بحارالأنوار: ۹۸/۱۵/۲ .

۲۵- فضائل الأشهر الثلاثة: ۹۶/۸۱، بحار الأنوار: ۹۶/۳۱۲/۶ .

۲۶- الفردوس: ۱ /۳۵۸/۱۴۴۵، بحارالأنوار: ۶۲/۲۹۶ .

۲۷- الكافی:۴/۱۵۳/۶، المحاسن:۲/۳۴۱/۲۱۷۳، دعائم الإسلام: ۲/۱۱۱/۳۶۳، بحار الأنوار: ۹۶/۳۱۴/۱۵ .

۲۸- الإقبال: ۱/۲۴۲، بحارالأنوار: ۹۸/۱۲/۲٫

۲۹- الكافی:۴/۱۵۲/۱٫

۳۰- الكافی: ۴/۱۵۳/۴، المقنعة: ۳۱۷، مكارم الأخلاق: ۱/۶۹/۸۶، روضة الواعظین:۳۴۱، بحار الأنوار: ۱۶/۲۴۲٫

۳۱- تهذیب الأحكام: ۴/۱۹۹/۵۷۴، الإقبال:۱/۲۴۲، المحاسن: ۲/۲۹۲/۱۹۵۷، بحار الأنوار: ۹۸/۱۲/۲ .

۳۲- الكافی: ۴/۱۵۲/۳، تهذیب الأحكام: ۴/۱۹۹/۵۷۲، ثواب الأعمال: ۱۰۴/۱، الإقبال:۱/۲۴۲، الدعوات: ۷۹/۱۹۵٫

نظر خود را بگذارید .

تمامی حقوق برای سایت "طرح قرآنی مهدوی تا صبح ظهور" محفوظ است

قالب وردپرسقالب وردپرس